U hoeft niet te kiezen uit een lijst van vijftig nummers: u heeft drie plekken te vullen. Een afscheid valt bijna altijd uiteen in drie momenten — het binnenkomen, een stil moment in het midden, het uitgaan — en elk heeft een andere taak: het eerste draagt, het middelste laat huilen, het laatste tilt op. Met die drie plekken wordt kiezen haalbaar, ook in 48 uur.
De drie momenten
Het binnenkomen. De kist wordt binnengedragen, de zaal gaat staan, niemand weet waar hij moet kijken. Dat vraagt om een nummer dat dat zwevende moment draagt: eerder langzaam, eerder ruim, zonder tekst of met een tekst waar nog niemand naar luistert. De enige plek waar een instrumentaal stuk bijna altijd de goede keuze is.
Het midden. Hier kan het persoonlijke nummer, het nummer dat een brok in de keel geeft. Het komt meestal na een toespraak en dient precies daarvoor: twee of drie minuten waarin niemand meer hoeft te praten. Zeg vooraf tegen haar kinderen, haar partner, haar ouders welk nummer het wordt: dat haalt niets van de emotie af, alleen de hinderlaag.
Het uitgaan. Het laatste nummer is wat de mensen meenemen naar de koffiekamer. Daar mag iets levends staan, iets vrolijks zelfs. Veel families durven dat niet en krijgen er spijt van: een slot dat optilt, is geen gebrek aan respect.
Het enige criterium dat telt
Een nummer dat uw dierbare echt draaide, is beter dan een nummer dat ‘uitvaart klinkt’. Ook als het uit de toon valt, ook als het kort is, ook als de helft van de zaal het niet kent. Een meezinger uit de jaren tachtig, een smartlap, een stuk metal dat dertig jaar in de auto lag: als het van hem was, hoort het erbij.
Een paar richtingen
Vertrekpunten, geen ranglijst.
Nederlandstalig. ‘Mag ik dan bij jou’ van Claudia de Breij en ‘Afscheid nemen bestaat niet’ van Marco Borsato zijn de meest gekozen nummers van de laatste jaren, en ze werken — juist daardoor klinken steeds meer uitvaarten hetzelfde. Minder gehoord, en vaak preciezer: ‘Avond’ of ‘Testament’ van Boudewijn de Groot, ‘De steen’ van Bram Vermeulen, ‘Laat me’ van Ramses Shaffy, ‘Vlieg met me mee’ van Paul de Leeuw. Luister alles helemaal uit: een vergeten couplet kan iets zeggen wat niemand die dag wil horen.
Engelstalig. ‘Time to Say Goodbye’, ‘Hallelujah’, ‘Supermarket Flowers’. Bekend, en daardoor veilig — met tekst, dus eerder voor het midden of het slot.
Klassiek. ‘Air’ van Bach, ‘Nimrod’ van Elgar, het Adagio van Albinoni. Ze vragen niets van de luisteraar — vooral bruikbaar bij het binnenkomen.
Kerkelijk. In een protestantse dienst horen ‘Ga met God en Hij zal met je zijn’ (Liedboek 416) en ‘Blijf mij nabij’ tot de vaste keuzes; ze worden gezongen, niet afgespeeld.
Een nummer en een voorgelezen tekst vullen elkaar aan: zie een gedicht voor de uitvaart.
Wat u de uitvaartverzorger aanlevert
- Titel, artiest en versie. ‘Hallelujah’ bestaat in veertig uitvoeringen. Noem de uitvoerende en de duur.
- Een bestand, geen link. Veel crematoria werken met een eigen muzieksysteem; wat niet in hun bestand zit, moet als mp3 worden aangeleverd. Een streamingdienst hangt af van het netwerk ter plaatse en van een reclame die ertussen kan komen.
- Het moment van elk nummer, zwart op wit, een paar dagen van tevoren. De uitvaartverzorger geeft het door aan het crematorium of de kerk.
- Een controle vooraf, als het kan in de aula zelf. Daar blijkt een bestand onleesbaar of een volume onbruikbaar.
- Wil iemand zelf zingen of spelen: één keer helemaal hardop repeteren, en de opname klaar als plan B.
Muziek tijdens een afscheid valt onder de rechten die Buma/Stemra beheert; in de praktijk hebben crematoria en uitvaartondernemers dat geregeld. Vraag het na.
Kerk, crematorium of eigen locatie
In een kerkelijke uitvaart kan de voorganger een niet-kerkelijk nummer weigeren of het aantal beperken. Dat wordt bij het voorbereidende gesprek besproken, en het antwoord verschilt per parochie en per gemeente. Houd een alternatief achter de hand.
In het crematorium en op een eigen locatie is er geen beperking in repertoire. Het crematorium stelt wel een tijd: de aula is per tijdslot verhuurd, vaak een uur en soms minder, inclusief binnenkomen en uitgaan. Drie tot vijf nummers passen daarin; drie lange nummers en twee toespraken niet vanzelf. Vraag hoeveel tijd u heeft vóórdat u kiest.
Daarna: de muziek is wat het eerst verdwijnt
Wat er gezegd is, onthouden mensen lang; wat er gedraaid is, zelden. Een half jaar later weet niemand meer de volgorde, laat staan de uitvoering.
Op een herdenkingspagina kunnen ze beluisterbaar blijven, naast de foto's en de teksten — de afspeellijst hoort bij de versies Heritage en Eternite van forevr. Voor de rest van het afscheid: een toespraak voor de uitvaart schrijven.
