U gaat naar een steenhouwer, die de naam en de data ter plaatse bijschrijft of de steen meeneemt naar de werkplaats. Elke wijziging aan een grafmonument valt onder het reglement van de begraafplaats, en veel begraafplaatsen vragen vooraf toestemming voor een nieuwe tekst: de steenhouwer regelt die aanvraag meestal. Is er geen ruimte meer op de steen, dan kiest u een losse plaat, een granieten boek of een andere kant van het monument, in de letter en de afwerking van de eerste tekst.
Vaak komt die tweede naam er omdat iemand in hetzelfde graf wordt bijgezet: een kist, of een urn die bij de partner in het graf komt. Op een urnennis gaat het om de afsluitplaat; daar geldt hetzelfde.
Wie schrijft de naam bij?
Een steenhouwer, het liefst degene die het monument heeft geplaatst: hij kent de steen, en vaak heeft hij de letter en het ontwerp van de eerste tekst nog. Is hij gestopt of te ver weg, dan kan elke steenhouwer het doen; geef hem een scherpe foto van de bestaande tekst, recht van voren.
Er zijn drie technieken: zandstralen, nu het meest gebruikt, door een sjabloon in de juiste letter; met de hand gehakt, met beitel en hamer, voor een oude steen of een letter die een sjabloon niet nadoet; en opgezette letters, van brons, rvs of messing, op de steen bevestigd als de eerste tekst zo is gemaakt. Reken meestal op een paar weken tussen de offerte en het bijschrijven, de tijd voor de toestemming en voor het bezoek van de steenhouwer.
Twee manieren, die de steenhouwer kiest naar de steen en de bereikbaarheid:
- ter plaatse, op de begraafplaats, als de tekst eenvoudig is en de steen goed bereikbaar;
- in de werkplaats, als de steen weg moet, dik is of als er verguld moet worden. Het graf staat dan een paar dagen of weken zonder steen: vraag naar de termijn voordat u tekent.
Bijschrijven wordt meestal per letter gerekend, plus eventueel vergulden. Vraag een schriftelijke offerte, twee als dat kan.
Hebt u toestemming nodig?
Meestal wel. Het graf blijft van de begraafplaats, en vrijwel elke begraafplaats — van de gemeente, de kerk of een particuliere eigenaar — heeft een reglement dat zegt wie wat aan een grafmonument mag veranderen. Veel reglementen vragen vooraf een aanvraag of melding voor elke nieuwe tekst of elk werk aan de steen.
In de praktijk dient de steenhouwer die aanvraag in, met de precieze tekst die erop komt. Hij kent de plaatselijke regels. Wilt u zelf een klein plaatje laten maken, dan geldt dezelfde vraag: één telefoontje naar de beheerder voordat u iets laat plaatsen.
Moet de naam van de overledene erop?
Dat is geen vraag die u in een algemene regel terugvindt: of en wanneer een naam op de steen moet, staat — als daar iets over wordt gezegd — in het reglement van de begraafplaats, dat u bij de beheerder opvraagt. In de praktijk is een graf zonder naam, of waarop de naam pas jaren later komt, niets bijzonders.
Andersom kan een reglement ook beperken welke namen er op een graf mogen. Twijfelt u — bijvoorbeeld bij een naam van iemand die er niet ligt —, vraag het dan vooraf.
Wanneer kan het?
Hoe snel het moet of mag, is vooral een praktische vraag. Is het graf geopend, dan wacht de steenhouwer vaak tot de grond is ingeklonken en het monument weer stevig staat. Hij zegt u hoe lang. Veel families laten de naam bijschrijven in de twee of drie maanden daarna, soms voor de sterfdag of Allerzielen.
Een naam die er een jaar later op komt, is geen vergeten naam.
En als er geen ruimte meer is?
Bij familiegraven gebeurt dat het vaakst: de steen is gemaakt voor twee namen, soms voor één. Vier oplossingen, van de meest onopvallende tot de meest zichtbare:
- Een andere kant van het monument: de zijkant, de voet, de dekplaat. Vaak het goedkoopst, want de steen is er al.
- Een losse plaat, gegraveerd in hetzelfde graniet en op de staande steen of de dekplaat bevestigd. De oplossing bij een vol monument.
- Een granieten boek op het graf, waarvan de bladzijden in de loop der jaren meerdere namen krijgen.
- De hele steen opnieuw beletteren, met alle namen in één hand. Duurder, maar de enige manier om een echt eenvormig geheel te krijgen als de eerste tekst beschadigd is.
Zijn er nog plaatsen in het graf, reserveer dan nu al de ruimte voor de namen die nog komen. Hoe lang het graf zelf nog loopt, leest u in grafrecht, verlengen en ruimen.
Eenheid met de eerste tekst
Drie dingen om gelijk te houden, en aan de steenhouwer door te geven:
- De letter, en de grootte. Een naam in Romeinse kapitalen onder een naam in schrijfletter ziet u op tien meter.
- De afwerking: ongeverfd, verguld met bladgoud, geverfd. Nieuw bladgoud naast bladgoud van twintig jaar oud wordt nooit hetzelfde; sommige steenhouwers bieden aan beide op te frissen.
- De vorm van de data: alleen jaartallen, volledige data, met of zonder streepje, zoals '1932 – 2026'.
Voor de tekst die soms bij de naam staat, zie tekst op een grafsteen: daarvoor geldt dezelfde toestemmingsvraag.
Het moment dat er aan het monument wordt gewerkt
Een naam bijschrijven is vaak het enige moment in twintig of dertig jaar dat een familie een steenhouwer aan het graf laat werken. Sommige families grijpen het aan om een QR-code op de grafsteen te laten zetten, die leidt naar foto's en herinneringen die de steen niet kan dragen. Bij forevr begint het eenvoudigste pakket bij € 19, met drie identieke QR-stickers om zelf te plakken.
De rest van het leven van een graf — schoonmaken, bloemen, herstel — staat in een grafsteen schoonmaken.
