Wie een partner verliest, verliest twee dingen tegelijk: de persoon, en het leven dat met die persoon was gebouwd. Het bed, de gewoontes, de zinnen die u alleen nog half hoefde uit te spreken. Er bestaat geen methode die dat lichter maakt. Er zijn wel een paar houvasten om er niet verder in te verdwalen.
Wat dit verlies anders maakt
Een ouder verliezen is uw verleden verliezen. Een partner verliezen is de persoon verliezen met wie u het heden en de toekomst deelde: de plannen voor de zomer, het huis dat nog verbouwd zou worden, de vanzelfsprekendheid van ‘wij’. Vaak verdwijnt er ook een rol. Degene die de administratie deed, die 's nachts reed, die de verjaardagskalender op de wc bijhield.
Die leegte sluit niet na een paar weken. Ze zit in de grote momenten en net zo goed in de kleine: boodschappen doen voor één in plaats van voor twee, de fiets die nog naast de uwe in de schuur staat, de stilte om zes uur, het uur waarop de sleutel in het slot ging.
Het dagelijks leven dat omvalt
In de eerste maanden overheerst niet het verdriet, maar de last. Alles wat met z'n tweeën werd gedragen, komt op één paar schouders terecht, vaak zonder dat duidelijk is waar te beginnen.
- De administratie stapelt zich op. In Nederland zijn dat meestal de bank, de verzekeringen, de SVB voor een eventuele nabestaandenuitkering (Anw), het pensioenfonds van uw partner voor het nabestaandenpensioen, en de erfenis zelf. Waar u recht op hebt, verschilt per situatie; de brieven komen hoe dan ook op het slechtst denkbare moment. Een rekening die alleen op naam van uw partner stond, wordt meestal geblokkeerd tot de bank weet wie de erfgenamen zijn; een en/of-rekening blijft doorgaans bruikbaar. Iemand vragen om de eerste weken naast u aan tafel te zitten bij die stapel is geen zwakte, het is verstandig.
- De beslissingen van alledag die de ander nam — de energierekening, de auto, de kinderen als die er zijn — komen in één keer terug. Het is normaal om daar overweldigd door te raken, ook door kleine dingen.
- De avond is voor velen het zwaarst. Het is het uur waarop het samenleven zich het meest afspeelde, en dus het uur waarop de afwezigheid het hardst spreekt.
Niet alles tegelijk aanpakken helpt echt. Wat kan wachten, mag wachten. Hulp die wordt aangeboden, ook voor de was of het gras, mag u aannemen.
Het ongemak komt van de anderen
Veel mensen die hun partner verloren, beschrijven een ongemak dat ze niet hadden verwacht: niet meer weten hoe u zich voorstelt, een burgerlijke staat moeten invullen, een bevriend echtpaar dat zich onhandig gedraagt in uw bijzijn. Dat ongemak komt van de omgeving, niet van een tekort bij u. Het slijt, naarmate ieders gewoontes zich opnieuw zetten.
De naam van uw partner blijven noemen — een herinnering vertellen, ‘dat zou hij nooit hebben gedaan’ zeggen — helpt meer dan vermijden. Dat geldt voor ieder rouwproces, en hier in het bijzonder: wie zwijgt over dertig jaar samen, wist een groot deel van het eigen verhaal.
Hulp die geen folder is
Niemand is verplicht dit alleen te dragen, of in een bepaald tempo. In Nederland is de huisarts een goede eerste deur: niet omdat rouw een ziekte is, maar omdat de huisarts weet wat er in uw buurt bestaat, en kan doorverwijzen als slapen of eten niet meer lukt. Humanitas biedt met Steun bij Rouw gesprekken met getrainde vrijwilligers, bij u thuis of in een groep. Een lotgenotengroep of een rouwcafé in de buurt zet u tussen mensen die niet schrikken van uw verhaal. En een rouwtherapeut is er voor wie merkt dat het na maanden niet beweegt.
Er is geen termijn. Sommigen vinden na maanden weer een ritme, anderen doen er jaren over — en geen van beide zegt iets over hoeveel er van uw partner is gehouden.
Bewaren wat er nog is
Veel weduwen en weduwnaars hebben er jaren later spijt van dat ze niet meer hebben bewaard: de appjes, de foto's die alleen op een telefoon staan, de stem die toevallig op een filmpje van een verjaardag staat. Juist die details, meer dan de mooie geposeerde foto's, gaan met de tijd het meest ontbreken.
Bijeenbrengen wat er al is — en aan familie en vrienden vragen wat zij nog hebben — gaat het makkelijkst in de maanden erna, voordat de herinneringen verspreid raken over verschillende telefoons en verschillende mensen.
