Op de uitvaart van een vriend of collega vertelt u de persoon die u hebt gekend, niet zijn hele leven: één scène, een zin die hij herhaalde, wat de anderen van hem vonden. Dat is het deel van de overledene dat zijn familie niet kent, en precies wat ze van u verwacht. Twee tot drie minuten is genoeg, zo'n 300 tot 400 woorden: korter dan de familie, die als laatste spreekt en langer.
Hieronder staan drie volledige teksten, aan te passen met uw eigen details.
De plaats die u inneemt: niet te dichtbij, niet weggecijferd
De eerste fout is zich verontschuldigen dat u er staat. 'Ik ben maar een collega', 'ik hoor niet bij de familie': die voorbehouden vullen het begin van de tekst en voegen niets toe. Niemand betwist uw aanwezigheid, anders was u niet gevraagd te spreken.
De tegenovergestelde fout is de plaats van een naaste innemen: spreken over het verdriet van de familie, over wat de overledene 'gewild zou hebben', over de toekomst van de kinderen. Dat terrein is het uwe niet, en dat is onmiddellijk te horen.
De juiste houding: een echte band, op uw eigen schaal, zonder hem groter of kleiner te maken. 'We hebben zes jaar op dezelfde kamer gewerkt' is een zin die volstaat. Hij plaatst u, en hij is waar.
Wat de familie niet weet
Een ouder kent de kindertijd, de gewoonten, de lastige kanten. Hij weet bijna niets van de acht uur per dag die elders werden doorgebracht. Dat is uw materiaal.
- Eén scène, geen karaktertrek. 'Hij was vrijgevig' zegt niets; 'hij kwam twintig minuten eerder om voor het hele team koffie te zetten' zegt hetzelfde en blijft hangen.
- Een zin die hij herhaalde, die de familie niet kende en die ze meteen als de zijne zal herkennen.
- Wat de anderen van hem vonden. U kunt zeggen wat een familie niet over zichzelf kan zeggen: dat hij gerespecteerd was, geestig, gevreesd in een vergadering.
- Een detail waar men om lacht, als het uit warmte komt en niet uit vertoon.
Vermijd alles wat tot het intieme hoort: een vertrouwelijkheid, een familieconflict, een persoonlijke moeilijkheid. Een uitvaart is niet de plaats voor een onthulling.
Drie teksten om aan te passen
Een collega
Het werk is hier alleen interessant om wat het over de persoon prijsgaf. Geen loopbaanoverzicht: een curriculum vitae voorgelezen bij een kist eert niemand.
'Ik heb elf jaar met Philip gewerkt, op dezelfde kamer. Hij kwam twintig minuten eerder om voor het hele team koffie te zetten, en hij heeft dat nooit laten merken. Als een dossier verkeerd liep, was hij degene naar wie je ging, en hij begon altijd met dezelfde zin: "Goed. We gaan er rustig naar kijken." Ik heb die honderd keer gehoord. Ik zal hem niet meer horen, dus ga ik hem nu zelf zeggen. Dank je, Philip, voor de koffie, en voor de rest.'
Een vriendin van jongs af
U kent een tijd die de familie misschien is vergeten, of nooit heeft gezien.
'Nadia en ik hebben elkaar in groep 5 leren kennen, omdat de juf ons naast elkaar had gezet zodat we zouden ophouden met kletsen. Dat heeft niet gewerkt, en het heeft sindsdien nooit gewerkt. Vijfendertig jaar gesprekken, waarvan een flink deel aan de telefoon op onredelijke uren. Haar familie kent haar beter dan ik op bijna alles. Maar ik ken de Nadia van tien, die dierenarts wilde worden en bang was voor honden. Die wilde ik u voorstellen.'
Een vriend die u laat hebt leren kennen
Een vereniging, een buurt, een club: u weet bijna niets van zijn leven van daarvoor, en dat is prima. Zeg wat u hebt gezien.
'Ik heb George zes jaar geleden leren kennen, bij de wandelclub. Ik weet bijna niets van zijn leven van daarvoor. Ik weet dat hij vooropliep, en dat hij boven aan de laatste klim altijd stopte om op de anderen te wachten, zonder dat het ernaar uitzag. Ik weet dat hij de naam van elke boom kende en er nooit over opschepte. Zondag lopen we de ronde zonder hem. En we stoppen boven aan de klim.'
Schrijf uw tekst volledig uit, ook als u gewoonlijk goed improviseert: voorlezen heeft nooit iemand gestoord. De volledige methode staat in een toespraak voor een uitvaart schrijven. Nog twee houvasten: spreek op eigen naam, niet namens het bedrijf, tenzij dat u is gevraagd; en regel niets — een intern conflict, een gevoelde onrechtvaardigheid horen er niet, ook niet als toespeling.
Bent u niet degene die spreekt, maar degene die aan de familie schrijft, zie dan wat u schrijft op een condoleancekaart; en om haar op langere termijn te steunen, wat zeg je tegen iemand die rouwt. Kon u er niet bij zijn, zie als u niet naar de uitvaart kunt komen.
Na de plechtigheid
De familie heeft uw tekst één keer gehoord, in een toestand waarin men bijna niets onthoudt. Stuur hem haar daarna toe, zonder te wachten tot ernaar wordt gevraagd: 'Dit is wat ik dinsdag heb voorgelezen, mocht je het willen houden.' Het is een klein gebaar, en het kost niets.
De andere vormen die een eerbetoon kan aannemen, staan bij elkaar in de hoofdgids.
