forevr
Gidsen

Condoleancetekst: wat u schrijft als u niet weet wat te zeggen

Julien

Julien

Oprichter van forevr

5 min leestijd

De meeste mensen schrijven niet omdat ze bang zijn het verkeerd te doen. Dat is de meest gemaakte fout: zwijgen doet meer pijn dan een onhandige kaart. Nabestaanden zeggen het bijna allemaal — ze weten nog wie er schreef, zelden wat er stond.

Schrijf dus. Ook kort. Ook te laat. Hieronder twintig teksten om over te nemen of aan te passen: eerst per drager, dan per band met de familie.

Teksten voor een condoleancekaart

Een kaart wordt jaren later herlezen, en mag een moment of een gewoonte noemen. Stuur haar naar het correspondentieadres op de rouwkaart: dat is niet altijd het adres van de partner of de kinderen, en daarom staat het erop.

U staat dichtbij. Schrijf over de overledene, niet over de dood.

‘Ik moet steeds denken aan die keer dat je vader ons om twee uur ’s nachts kwam ophalen zonder één vraag te stellen. Ik ben er, op elk uur van de dag.’

‘Je moeder heeft me op een winteravond leren breien. Elke sjaal die ik opzet, is een beetje van haar. Een dikke knuffel.’

U kende de overledene alleen via een vriend. Zeg wat u via hem weet.

‘Ik heb hem maar twee keer ontmoet, maar je had het zo vaak over hem. Ik besef wat je kwijt bent.’

U was collega. U kende een deel van Marijke dat de familie niet kende — dat is ook waar het om draait als u spreekt op de uitvaart van een vriend of collega.

‘We hebben zes jaar samengewerkt. Marijke was degene naar wie je toe ging als een dossier misliep, en ze heeft dat nooit iemand laten voelen.’

‘Het hele team denkt aan jullie. Laat ons alleen weten of jullie liever hebben dat we naar de uitvaart komen, of dat we op afstand blijven.’

Uw collega heeft iemand verloren. Neem werk over.

‘Ik hoorde het van je moeder. Ik neem deze week je dossiers over; maak je hier nergens zorgen om.’

U bent de buurvrouw. U zag de dagelijkse kant.

‘Elke ochtend om half acht veegde Bert de stoep en zwaaide hij naar de kinderen op de fiets. De straat is stiller nu. Boodschappen nodig? Ik loop toch.’

‘We denken aan jullie. Vanavond staat er soep voor de deur, alleen nog opwarmen.’

U kent de familie nauwelijks. Kort is hier een vorm van respect.

‘Gecondoleerd. Uw vader betekende veel voor veel mensen, ook voor mij.’

‘Ik wil niet storen. Weet dat velen aan u denken.’

U bent de ex-partner. De moeilijkste kaart, en vaak de meest gewaardeerde: kort, zonder aanspraak, aan wie nu het dichtst staat.

‘Ik hoorde het via de kinderen. Ik heb veel goede jaren aan Joost te danken, en ik wilde jullie laten weten dat ik aan jullie denk.’

Een paar weken na de uitvaart, als de telefoon stil is geworden.

‘Jullie staan er niet alleen voor. Over een paar maanden, als iedereen zijn leven weer heeft opgepakt, zijn wij er ook nog.’

Kort: een appje, het register, aan de deur

Een appje op de dag zelf is meer waard dan een lange brief over drie weken.

Per app, als u het net hoort.

‘Net gehoord. Ik denk aan je.’

‘Ik ben er. Je hoeft niet te antwoorden.’

‘Geen woorden, maar vandaag ben ik bij je.’

In het condoleanceregister: de naam, en één zin van uzelf.

‘Voor Bert, die altijd als eerste groette. De buren van nummer 12.’

‘Dank voor de zondagen in de volkstuin. We vergeten ze niet.’

Aan de deur (en wat u daarna kunt zeggen).

‘Gecondoleerd met je vader. Ik denk aan je.’

U hoort het laat, of het contact was verwaterd. Verontschuldig u niet uitgebreid; schrijf wél.

‘Joost en ik hebben elkaar tien jaar niet gesproken, en toch hoorde ik de hele dag zijn lach in mijn hoofd. Ik denk aan jullie.’

‘Ik hoor het nu pas, drie weken te laat. Te laat om nog te helpen, niet om te zeggen dat ik aan jullie denk.’

Gecondoleerd, sterkte — en dan

‘Gecondoleerd’, ‘Sterkte’, ‘Heel veel sterkte gewenst’, en formeler ‘Met oprechte deelneming’: er is niets mis mee. Maar het zijn de woorden waarmee een kaart begint, niet de kaart zelf. Om af te sluiten: ‘In gedachten bij jullie’, of ‘Liefs’ voor wie dichtbij staat.

Daarna drie dingen:

  1. Noem de naam. ‘Ik denk aan je, en aan Bert’ bereikt iemand waar ‘ik denk aan je’ lauw blijft.
  2. Zeg één concreet ding. Een herinnering geeft de familie een stukje dat ze nog niet had.
  3. Bied iets aan met een dag erbij, als u het meent. ‘Ik kom donderdag iets te eten brengen’ is honderd keer meer waard dan ‘laat het weten als ik iets kan doen’ — want niemand laat het weten.

En vraag niets terug: een kaart die geen antwoord vraagt, kost niets.

Wat pijn doet zonder dat u het wilt

  • ‘Ik weet wat je doormaakt.’ Nee. Ook wie zelf iemand verloor, kent dít verdriet niet.
  • ‘Hij hoeft niet meer te lijden’, ‘het is beter zo’. Dat vraagt de familie stilzwijgend om opgelucht te zijn terwijl ze kapot is.
  • ‘Je moet sterk zijn’, ‘de tijd heelt alle wonden’. Weer een opdracht erbij, op een dag dat er al genoeg te dragen is.
  • Over uzelf beginnen. Uw eigen verlies vertellen verplaatst het onderwerp.

Schrijven op de eerste sterfdag is het zeldzaamste gebaar van allemaal, en het meest gewaardeerde.

Wat er van die berichten wordt

Een familie krijgt in een paar dagen tientallen berichten, via drie of vier kanalen, en leest er maar een deel van. Een half jaar later, als de bedankkaart de deur uit moet, zijn de meeste onvindbaar — weggezakt in gesprekken, of achtergebleven op een oude telefoon.

Staat u dicht bij de familie, dan is een van de nuttigste dingen die u kunt doen: die berichten ergens bij elkaar brengen terwijl ze nog binnenkomen. Het zijn deze woorden die, jaren later herlezen, zeggen wat Marijke voor anderen heeft betekend — en het is een van de manieren om een dierbare te herdenken.

Hierna lezen