Çabuk söyleyin, kendiniz söyleyin, ve "öldü" kelimesini kullanın. Bir çocuk, çevresindeki fısıltılardan ve kapanmış yüzlerden kendi başına kurmak zorunda kalacağı bir belirsizliği, sert bir gerçeğe göre çok daha kötü taşır. Ölen annesi ya da babasıysa, sormasa bile ona kimin bakacağını hemen söyleyin.
İyi bir kalıp yoktur. Tanıdığı birinin söylediği açık kelimeler ve sakin bir yer vardır.
Gerçekten daha fazla zarar veren cümleler
Hepsi koruyucu bir niyetten doğar ve tersini yapar. Bir çocuk, özellikle yedi sekiz yaşından önce, olduğu gibi anlar:
- "Uyuyor", "sonsuza kadar uyudu". Çocuk uykuya dalmanın tehlikeli olduğu sonucuna varır. Ardından sık sık yatma sorunları gelir.
- "Gitti", "bizi bıraktı", "yolculuğa çıktı". Çocuk bir dönüş bekler.
- "Onu kaybettik." Kaybolan bulunur — bazı çocuklar arar.
- "Hastaydı, o yüzden öldü." Böyle söylendiğinde bir sonraki boğaz ağrısını korkunç yapar. Belirtmek gerekir: çok ağır bir hastalık, kışın yakalanan değil.
- 🔴 "Allah onu yanına aldı", "cennette, artık mutlu". Bu, burada en çok söylenen cümledir ve en dikkat gerektirenidir. Aile inançlıysa ve çocuk bunu hayatı boyunca duyduysa, söyleyin — o zaman tutarlıdır ve taşır. Ama arkasında durmadığınız bir açıklama olarak söylenirse, çocuk onu daha sonra tek başına sökmek zorunda kalır. Ve en kötüsü: "Allah iyi insanları yanına alır" gibi bir cümle, çocuğa iyi olmanın tehlikeli olduğunu düşündürebilir. Bunu duyan çocuklar var.
Bir çocuğun yaşına göre ne anladığı
Bunlar büyüklük sıralarıdır, eşikler değil: daha önce birini kaybetmiş bir çocuk, aynı yaştaki bir başkası gibi tepki vermez.
- 3 yaşından önce ölüm kavramı yoktur. Çocuk eksik olanın dönüşünü bekler, korkuyla ve öfkeyle.
- 3-6 yaş ölümü kavramaya başlar, ama kendisine asla olmayacağını düşünür. Aynı soruyu on kez sorabilir: bunu böyle içine alıyor.
- 6-10 yaş ölümün geri dönüşsüz olduğu kavramı yerleşmiştir. Kendisi için somut olarak ne değiştiğini merak eder.
- 10-13 yaş daha soyut bir düşünceye geçer ve hayatın anlamını sorgular.
Nasıl söylenir
Kısa bir cümle hazırlayın ve ona bağlı kalın. "Sana çok üzücü bir şey söylemem gerekiyor. Deden bu sabah öldü." Sonra susun ve gelmesine izin verin.
Sorulara cevap verin, ham olanlara da — "Nasıl öldü?", "toprağa mı koyacaklar?": bunlar bilgi sorularıdır, hastalıklı bir merak değil. Sade ve doğru bir cevap konuyu bir saptırmadan daha iyi kapatır.
İki soru neredeyse her zaman gelir. "Sen de ölecek misin?" — evet deyin, bir gün, çok yaşlıyken, ve şimdi değil; inkâr etmek tutamayacağınız bir söz olurdu. "Benim yüzümden mi?" — birçok çocuk bir öfke ya da bir düşünce nedeniyle yakınının ölümünü kendine yükler. Sormamış olsa bile açıkça söyleyin: kimsenin suçu değil, ve kesinlikle onun değil.
Ölen annesi ya da babasıysa
O zaman haberi veren, geride kalan anne ya da babadır — çoğu zaman kendisi de yıkılmış hâlde.
- Onun önünde ağlama hakkınız var. Çok üzgün olup yine de güvende kalınabildiğini görmek, ona da ağlama izni verir. Saklanırsanız, size daha fazla yük olmamak için kendi acısını içine atabilir.
- "Bana kim bakacak?" sorusunu sormadan cevaplayın. İlk ihtiyacı, kendisi için önemli birinin onunla ilgilendiğini bilmektir. İsim verin: siz, ve başka kim. Ve çevresindekilerin onu bırakmayacağını söyleyin.
- Aynı kalanı söyleyin. Odası, okulu, sabah onu kimin götürdüğü. Bir şey değişecekse — taşınma, başka bir okul — onu da söyleyin: yası zorlaştıran gerçek değil, saklanandır.
- Onu "evin erkeği" yapmayın. Ne kardeşlerinden ne de sizden sorumlu: her şeyden önce çocuk olmaya ihtiyacı olan bir çocuğun üzerine konan yetişkin yükü.
- Sizden ayrılmak istememesini bekleyin. O yokken sizin de öleceğiniz korkusuyla okula gitmeyi reddetmeye kadar varabilir.
Her zaman yanında olamayacaksınız, bu normal: siz de yastasınız. O zaman başka bir güvendiğiniz yetişkinden — aileden biri, ailenin bir dostu — zaman zaman yerinizi almasını isteyin.
Cenazeye götürmeli mi?
Teklif edin, dayatmayın, ve onun yerine çok küçük olduğuna karar vermeyin.
Ne göreceğini ve ne duyacağını önceden anlatın — tabutu, ağlayan insanları, ne kadar süreceğini — ve tek görevi istediği dakikada onunla dışarı çıkmak olan bir yetişkin ayarlayın.
Burada önceden anlatılması gereken birkaç özel şey var:
- Cenaze namazı camide kılınır ve tabut avluda, musalla taşında durur. Çocuğun göreceği şey budur — ve genellikle kapalı bir tabuttur, bu da onu Avrupa'daki açık tabut sahnelerinden kolay kılar.
- Defin toprağa yapılır, ve çocuk toprağın atıldığını görebilir. Bu, önceden söylenmediğinde en çok sarsan görüntüdür.
- Taziye günlerce sürer ve kalabalıktır. Çocuğu yalnızca bir süre götürmek ya da yalnızca cenazeye götürmek tamamen makul.
Ne giydireceğiniz cenazeye nasıl giyilir sayfasında — ve kısa cevap, ona bir şey almanız gerekmediği.
Çocukla ölüm hakkında konuşmak: sonraki haftalar
Bir çocuk yasını aralıklı yaşar: on dakika ağlar, sonra oyun oynamak ister, ve bunun ilgisizlikle hiçbir ilgisi yok. Geri adımlar sıktır — yeniden altını ıslatmak, bebek gibi konuşmak, öfke nöbetleri — ve genellikle birkaç haftada geçer.
Uyarması gereken şey süredir: hiç oynamayan, yemeyen, haftalarca okula gitmeyi reddeden, ya da herkes konuşurken bundan hiç söz etmeyen bir çocuk. O zaman bir uzmana başvurmak yerindedir — aile hekimi ya da çocuk doktoru yönlendirir, ve okuldaki rehberlik servisi de.
Ve çevredeki yetişkinler için kelimeleri bulması gereken sizseniz, yas tutan birine ne denir komşu bir soruya cevap veriyor. Bir çocuğun o kişiden bir iz saklamasına yardım etmek için anneanne için anma yazısı bir başlangıç noktası veriyor, ve ana rehber geri kalanını topluyor.



